Portal - Kamieniec Ząbkowicki
 
Strona główna / Publikacje Sobota - 26 maja 2018 Eweliny, Jana, Pawła     
polski
Wyszukiwarka
Praca z uczniem słabym i zdolnym Zapewnienie uczniom bezpieczeństwa w czasie pobytu w szkole i w trakcie zajęć organizowanych przez szkołę poza terenem szkolnym
DIAGNOSTYKA EDUKACYJNA- Nauczyciel XXI wieku
Syndrom wypalenia zawodowego
Pomiar dydaktyczny i działania naprawcze dla prawidłowej realizacji obowiązujących w poszczególnych klasach podstaw programowych.
Metody poznawania uczniów i zespołów klasowych
Konspekt zajęć koła matematyczno - przyrodniczego
Zmartwychwstanie-przejście do innego życia
Rada Szkoleniowa
Zasady bezpiecznego korzystania z Internetu
Scenariusz Obchodów 31. Rocznicy Wyboru Karola Wojtyły na Papieża
Scenariusz Uroczystości Obchodów Rocznicy Pontyfikatu Papieża Jana Pawła II
Sprawdzian z zakresu sakramentu pokuty
Ocenianie - podstawy prawne, funkcja oceny, sposoby oceniania uczniów
Wychowawcza Rola Rodziny
 

Praca z uczniem słabym i zdolnym

(art. 42. ust.2. pkt. 2. USTAWY KARTA NAUCZYCIELA)

 
I.   TREŚĆ art. 42. ust.2. pkt. 2.  USTAWY KARTA NAUCZYCIELA
 
Art. 42.  Ustawy Karta Nauczyciela dotyczy czasu pracy nauczyciela. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu  w ramach określonego ustawą czasu pracy oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować:
1)   zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz,
2)   inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, z tym że w ramach tych zajęć:
a)   nauczyciel szkoły podstawowej i gimnazjum, w tym specjalnych, jest obowiązany prowadzić zajęcia opieki świetlicowej lub zajęcia w ramach godzin przeznaczonych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w wymiarze 2 godzin w tygodniu, (z zastrzeżeniem, że w roku szkolnym 2009/2010 zajęcia te  są realizowane przez nauczycieli tylko w wymiarze 1 godziny tygodniowo).
b)   nauczyciel szkoły ponadgimnazjalnej, w tym specjalnej, jest obowiązany prowadzić zajęcia w ramach godzin przeznaczonych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w wymiarze 1 godziny w tygodniu.
3)   zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.
 
II.     STANOWISKO MEN W SPRAWIE SPOSOBU WYKONANIA PRZEPISU art. 42 ust. 2 pkt 2 USTAWY KARTA NAUCZYCIELA
 
Stanowisko MEN w sprawie sposobu wykonania przepisu art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b ustawy - Karta Nauczyciela - zaktualizowane w dniu 8 października 2009 r., określa:
(z zastrzeżeniem, że stanowisko to nie może stanowić wiążącej wykładni przepisów prawa, bowiem podjęcie decyzji w kwestii rodzaju zajęć, które będą realizowane w szkole w ramach godzin, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela, przydzielenie tych godzin do realizacji poszczególnym nauczycielom oraz rozliczanie tych godzin, należy do kompetencji dyrektora szkoły):
 
 Osoby podlegające realizacji przepisu art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela
to: nauczyciele szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, w tym specjalnych.
 
 Obowiązku prowadzenia tych zajęć nie stosuje się jedynie do: dyrektora i wicedyrektora szkoły oraz nauczyciela, który obowiązki dyrektora lub wicedyrektora szkoły pełni w zastępstwie nauczyciela, któremu powierzono to stanowisko.
 
 Stosownie do powyższego, nauczyciele zatrudnieni na stanowisku: wychowawcy świetlicy, logopedy, bibliotekarza, pedagoga, psychologa, a także nauczyciele zajmujący stanowiska kierownicze inne niż dyrektor i wicedyrektor, nauczyciele, którym obniżono tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć oraz nauczyciele, którym zmniejszono wymiar czasu pracy z uwagi na niepełnosprawność, są zobowiązani do realizacji tych zajęć.
 
 Realizacja godzin, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a Karty Nauczyciela, przez nauczycieli zatrudnionych w przedszkolach i oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych.
Nauczyciel zatrudniony w oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej nie ma obowiązku prowadzenia zajęć opieki świetlicowej lub zajęć w ramach godzin do dyspozycji dyrektora szkoły, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a Karty Nauczyciela. W świetle przepisów ustawy o systemie oświaty oddział przedszkolny nie wchodzi w skład struktury organizacyjnej (klas) szkoły podstawowej. Szkoła podstawowa, w której utworzono oddział przedszkolny, stanowi specyficzną jednostkę noszącą w pewnym stopniu cechy zespołu. Oddział przedszkolny w szkole podstawowej zachowuje odrębności programowe, a kształcenie i wychowanie w nim jest zorganizowane odmiennie niż w oddziałach szkoły podstawowej, na zasadach odnoszących się do oddziału przedszkola, tj. zgodnie z ramowym statutem przedszkola. Ramowe plany nauczania nie dotyczą nauczycieli prowadzących zajęcia w oddziale przedszkolnym, dlatego też nie można byłoby ich zobowiązywać do realizacji zajęć w ramach godzin do dyspozycji dyrektora szkoły przewidzianych w tym planie.
 
 Rozumienie pojęcia godziny zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela.
Zgodnie z ramowym statutem publicznej szkoły podstawowej oraz ramowym statutem publicznego gimnazjum godzina lekcyjna trwa 45 minut.
W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się prowadzenie zajęć edukacyjnych w czasie od 30 do 60 minut, zachowując ogólny tygodniowy czas zajęć ustalony w tygodniowym rozkładzie zajęć. Czas trwania poszczególnych zajęć edukacyjnych w klasach I - III szkoły podstawowej ustala nauczyciel prowadzący te zajęcia, zachowując ogólny tygodniowy czas zajęć. We wszystkich szkołach ponadgimnazjalnych godzina lekcyjna również trwa 45 minut. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się prowadzenie zajęć edukacyjnych w innym wymiarze, nie dłuższym jednak niż 60 minut, zachowując ogólny tygodniowy czas zajęć ustalony w tygodniowym rozkładzie zajęć.
Pod pojęciem godziny lekcyjnej, która zgodnie z ramowymi statutami publicznych szkół trwa 45 minut, rozumie się również inne zajęcia o charakterze dydaktycznym. Natomiast pozostałe zajęcia o charakterze opiekuńczo-wychowawczym trwają 60 minut. Zatem czas trwania zajęć, których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela, powinien być odpowiedni do ich charakteru, tj. dydaktycznego bądź opiekuńczo - wychowawczego.
 
 Realizacja godzin, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela, przez nauczycieli zatrudnionych w zespole szkół.
W przypadku nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć w zespole szkół
i wykonującego pensum w kilku szkołach, dyrektor zespołu decyduje, zgodnie z potrzebami szkoły, w której szkole winny być realizowane przez danego nauczyciela zajęcia określone w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela.
 
 Sposób rozliczania godzin, o których mowa w art. 42 ust 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela.
Zajęcia realizowane w wymiarze określonym w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b są rejestrowane i rozliczane w okresach półrocznych w dziennikach zajęć pozalekcyjnych. Zajęcia te powinny być rozliczane z wyłączeniem: ferii zimowych, ferii letnich, dni wolnych od pracy oraz przerw w nauce określonych w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego.
 
 Rozliczanie godzin, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit a i b Karty Nauczyciela, w przypadku nauczyciela zatrudnionego w niepełnym wymiarze zajęć.
Nauczycielowi zatrudnionemu w niepełnym wymiarze zajęć, wymiar zajęć, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela, w półrocznym okresie rozliczeniowym, obniża się proporcjonalnie do wykonywanego wymiaru zajęć.
 
 Rozliczanie godzin, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit a i b Karty Nauczyciela, w przypadku usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela w pracy wynikającej z niezdolności do pracy.
W sytuacji usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela wynikającej z niezdolności do pracy, wymiar zajęć, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a Karty Nauczyciela, ulegnie obniżeniu o 2 godziny, a wymiar zajęć, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. b Karty Nauczyciela, ulegnie obniżeniu o 1 godzinę - za każdy tydzień niezdolności nauczyciela do pracy, w półrocznym okresie rozliczeniowym.
Przepis ten nie ma jednak zastosowania w roku szkolnym 2009/2010. W roku szkolnym 2009/2010 w szkole podstawowej i gimnazjum zajęcia, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy - Karta Nauczyciela, są realizowane przez nauczycieli tylko w wymiarze 1 godziny tygodniowo. Stosownie do powyższego, w przepisach ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela określono, iż od dnia 1 września 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. wymiar zajęć, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a Karty Nauczyciela ulega obniżeniu o 1 godzinę za każdy tydzień niezdolności nauczyciela do pracy, w półrocznym okresie rozliczeniowym.
Z uwagi na to, iż nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć obowiązuje pięciodniowy tydzień pracy, za tydzień usprawiedliwionej nieobecności z powodu niezdolności do pracy trzeba rozumieć pięć dni roboczych. W rozliczeniu półrocznym należy zatem sumować nieobecności nauczyciela z powodu niezdolności do pracy trwające krócej niż tydzień i za każde pięć dni obniżać wymiar godzin, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b ustawy - Karta Nauczyciela.
 
 Rozliczanie godzin, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit a i b Karty Nauczyciela, w przypadku usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela innej niż niezdolność do pracy.
W sytuacji, gdy nauczyciel będzie nieobecny w pracy z powodu usprawiedliwionej nieobecności innej niż niezdolność do pracy, wymiar zajęć, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a lub b ww. ustawy, nie ulegnie obniżeniu.
 
 Rodzaje zajęć, które mogą być realizowane w ramach godzin, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 12 lutego 2002 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych, godziny do dyspozycji dyrektora, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela, to zajęcia zwiększające szanse edukacyjne uczniów przeznaczone na pracę z uczniem zdolnym lub z uczniem mającym trudności w nauce oraz zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów. Zajęcia te powinny zatem wychodzić naprzeciw indywidualnym potrzebom uczniów poprzez udzielanie im pomocy w przezwyciężaniu trudności, rozwijaniu zdolności lub pogłębianiu zainteresowań, a także poprzez sprawowanie nad nimi opieki, zależnie od potrzeb. Wspomagając się tymi godzinami szkoła podstawowa i gimnazjum może również wzbogacić ofertę świetlicy. Podjęcie decyzji w kwestii, jakie zajęcia będą realizowane w szkole w ramach godzin, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Karty Nauczyciela, należy do kompetencji dyrektora szkoły. Godzin tych nie można jednakże przeznaczyć na zajęcia obowiązkowe, opiekę nad uczniami podczas ich dowozu do szkoły, doraźne zastępstwa oraz nauczanie indywidualne.
 
Taka interpretacja przepisu art. 42 ust. 2 pkt 2 znajduje pełne uzasadnienie w kontekście zapisów zawartych w części wstępnej Podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych i gimnazjów, gdzie czytamy między innymi, że :
-   Nadrzędnym celem działań edukacyjnych szkoły jest wszechstronny rozwój ucznia.
- Edukacja w szkole podstawowej, wspomagając rozwój dziecka jako osoby i wprowadzając je w życie społeczne, ma na celu między innymi uwzględniać indywidualne potrzeby dziecka i troszczyć się o zapewnienie mu równych szans, stwarzać warunki do rozwijania w przyjaznej atmosferze samodzielności, obowiązkowości, podejmowania odpowiedzialności za siebie i najbliższe otoczenie.
Z kolei w części wstępnej w nowej Podstawie  programowej kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych znajduje się zapis: szkoła oraz poszczególni nauczyciele podejmują działania mające na celu zindywidualizowane wspomaganie rozwoju każdego ucznia, stosownie do jego potrzeb i możliwości. Uczniom z niepełnosprawnościami, w tym uczniom z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, nauczanie dostosowuje się ponadto do ich możliwości psychofizycznych oraz tempa uczenia się.
 
Podsumowując, zajęcia, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela mogą być przeznaczone zarówno na pracę z uczniami zdolnymi, jak i na pracę z uczniami słabymi.
 
III. KONIECZNOŚĆ UWZGLĘDNIANIA RÓŻNIC INDYWIDUALNYCH  W PROCESIE DYDAKTYCZNYM
 

…. Na tę konieczność jednoznacznie wskazują zapisy zawarte zarówno w „nowej”, jak i w „starej” podstawie programowej.

Planując działania dydaktyczne powinniśmy brać pod uwagę, że w każdej klasie mogą być zarówno uczniowie zdolni (przejawiający wysoki stopień zdolności ogólnych – inteligencji, lub posiadający jakąś zdolność specjalną w sferze działalności umysłowej, percepcyjnej, bądź też motorycznej), jak i słabi (tacy, którzy nie mogą sprostać stawianym przed nimi wymaganiom edukacyjnym z powodu różnych dysfunkcji, np. dysleksji, dysgrafii, dysortografii czy też niższych możliwości intelektualnych, wolniejszego tempa pracy, braku ciekawości poznawczej lub brak motywacji) oraz zakładać, że każdy uczeń może osiągnąć sukces, a my powinniśmy go wspierać w tych dążeniach. Znaczna część niepowodzeń szkolnych jest bowiem spowodowana nieuwzględnianiem indywidualnych właściwości uczniów w toku postępowania dydaktycznego. Jeżeli uczniowie nie radzą sobie w szkole, nie rozumieją tego co nauczyciel do nich mówi, nie robią postępów w nauce, pojawia się u nich niechęć do uczenia się. Doznawane porażki obniżają poziom motywacji, a pozostawieni na następny rok w tej samej klasie spotykają się ponownie z tymi samymi, przekraczającymi  ich możliwości, problemami. Z kolei program nie dostosowany do uczniów o wyższym poziomie przestaje ich interesować, motywacja obniża się, pojawia się znudzenie.

 
IV. SPOSOBY POZNAWANIA UCZNIÓW
 
Ponieważ uczniowie w jednej klasie różnią się zasobem wiedzy, możliwością przyswojenia określonych treści, szybkością uczenia się, nauczyciel musi najpierw dobrze poznać swoich uczniów.
Może w tym celu wykorzystać między innymi:
-   obserwacje,
-   analizę dokumentacji szkolnej (np. dzienników lekcyjnych, arkuszy klasyfikacyjnych, opinii i orzeczeń Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, kart zdrowia),
-   wywiady i rozmowy z wychowawcami, nauczycielami, pedagogiem, rodzicami,
-   diagnozy sprawdzające wiadomości i umiejętności uczniów przeprowadzane na początku roku szkolnego,
-   analizę wytworów działalności uczniów, w tym sprawdzianów, kartkówek.
 
V.    CHARAKTERYSTYKA UCZNIÓW SŁABYCH I ZDOLNYCH
 

CECHY UCZNIA SŁABEGO 

CECHY UCZNIA ZDOLNEGO

(wg niemieckiego badacza Heinza Riesa)

- Ma trudnościami w rozumieniu i przyswajaniu materiału.
- Nie wykazuje zainteresowań poszczególnymi przedmiotami, zagadnieniami.
- Nie umie kierować własnymi procesami psychicznymi, m.in. uwagą, pamięcią.
- Wykazuje się biernością i rezygnacją wynikającą ze słabej aktywności myślowej.
- Nie ma  poczucia własnej wartości, co często jest przyczyną nieśmiałości, małomówności.

- Ze względu na produkt twórczości: uczeń stosuje rozwiązania rzadkie, nowe, oryginalne, prawidłowe, wartościowe, użyteczne, pobudzające do znalezienia innych rozwiązań.
- Ze względu na osobowość: łatwo znosi niepewność i konflikty, cechuje go wysoka tolerancja frustracyjna, skłonność do dominacji, wytrwałość w dążeniu do celu, wysoka motywacja, wybiera raczej trudniejsze i bardziej złożone zadania, jest autonomiczny, wielostronny, samodzielny, nie ogląda się na cudzą pomoc, posiada łatwość dokonywania zmiany nastawień, emocjonalnie zrównoważony, skłonny do zamykania się w sobie, posiada poczucie własnej wartości, jest otwarty, ma zaufanie do własnych sił.
-  Ze względu na własne umiejętności: odznacza się płynnością wyobrażeń i pojęć, sposobem myślenia niekonwencjonalnym, pomysłowością, łatwością skojarzeń, posiada zdolności analityczne i syntetyczne, umiejętność myślenia zakładającego wiele punktów widzenia, ruchliwość umysłową w wykorzystaniu utrwalonej wiedzy, zdolność do tworzenia struktur, wrażliwość na problemy otoczenia, jest odkrywczy, zdobywa się na zastosowanie nowych metod, na nową interpretację faktów.

W sytuacji, kiedy uczeń stanie przed wykonaniem zadania nie dostosowanego do jego możliwości, może się szybko znudzić, odwrócić uwagę od omawianego zagadnienia i nauczyciela, zacząć zajmować się czymś innym, rozmawiać, obniżyć stopień koncentracji innych oraz w ostateczności całkowicie zdezorganizować zajęcia.
 
 VI. DZIAŁANIA NAUCZYCIELA PODEJMOWANE W RAMACH PRACY Z UCZNIEM SŁABYM I ZDOLNYM
 

POZNANIE UCZNIA

 W odniesieniu do ucznia słabego

 W odniesieniu do ucznia zdolnego

 - Ustalenie, jaki jest poziom wiadomości i umiejętności ucznia.
- Poznanie jego potencjalnych możliwości, jego funkcjonowania w zespole klasowym i w środowisku rodzinnym.
 - Określenie, jakie ma trudności.
- Ustalenie, czy trudności te zostały zdiagnozowane przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną i jakie są wskazania do pracy z uczniem.
- Określenie, jakie ma zainteresowania.
 

 STWORZENIE UCZNIOWI WARUNKÓW DO POZNANIA SAMEGO SIEBIE

W odniesieniu do ucznia słabego

W odniesieniu do ucznia zdolnego

-  Poznanie słabych i mocnych stron ucznia oraz szans i zagrożeń.
 

INDYWIDUALIZACJA I OPIEKA NAD UCZNIEM W CZASIE
PROCESU DYDAKTYCZNEGO

W odniesieniu do ucznia słabego

W odniesieniu do ucznia zdolnego

- Różnicowanie treści edukacyjnych – dostosowanie nauczanego materiału i stopnia trudności zadań do możliwości intelektualnych oraz zainteresowań ucznia.
- Dostosowanie tempa pracy do możliwości ucznia.
- Zachęcanie do aktywnego uczestniczenia na zajęciach, np. poprzez propozycję zadań o różnym stopniu trudności.
- Motywowanie ucznia do podejmowania prób rozwiązywania zadań o większym stopniu trudności poprzez rozbudzenie jego ciekawości i zainteresowań.
- Kształtowanie u ucznia wiary we własne siły, możliwości, umiejętności i zdolności.
- Budowanie wzajemnego zaufania i poczucia więzi.
- Tworzenie odpowiedniej atmosfery pracy, w której każdy uczeń będzie doceniany i szanowany.
- Umożliwienie udziału w zajęciach pozalekcyjnych oraz w indywidualnych konsultacjach.
- Nawiązanie współpracy z osobami i instytucjami, które mogą pomóc w pokonaniu trudności ucznia słabego i rozwoju zainteresowań ucznia zdolnego (psycholog, pedagog szkolny itp.).
-  Poznanie przyczyn niepowodzeń ucznia.
-  Szybkie wykrywanie luk i zaległości w jego wiedzy i umiejętnościach oraz zapewnienie możliwości nadrobienia tych zaległości.
- Stosowanie metody małych kroków, powolnego stopniowania trudności zadań, w  razie konieczności na określony czas obniżenie wymagań.
- Zachęcanie ucznia do zadawania pytań i udzielanie wyczerpujących wyjaśnień na te pytania.
- Organizacja pomocy koleżeńskiej.
- Wdrażanie do samodzielności, pobudzanie do pogłębiania i zdobywania wiedzy na drodze poszukiwań, korzystania z różnych źródeł informacji, badań i eksperymentów.
- Pomaganie w zdobywaniu materiałów do samodzielnej pracy (książki, kasety video, programy komputerowe, filmy, kasety audio itp.), udostępnianie środków do realizacji pomysłów.
- Stwarzanie sytuacji wymagających twórczego myślenia.
- Umożliwianie przejawiania inicjatywy.
- Mobilizowanie ucznia do pełnej realizacji pomysłów.
- Przygotowanie ucznia  do konkursów.
- Organizowanie konkursów przedmiotowych z uwzględnieniem pomysłów uczniów.
- Zaangażowanie  do promocji szkoły.
- Zaangażowanie do pomocy słabszym.
-  Obserwowanie rozwoju uzdolnień ucznia oraz stymulowanie jego rozwoju w różnych obszarach.
 

 STOSOWANIE ODPOWIEDNICH METOD NAUCZANIA

W odniesieniu do ucznia słabego

W odniesieniu do ucznia zdolnego

- Stosowanie różnorodnych metod oraz technik aktywizujących, które sprzyjają samodzielności myślenia i działania oraz kształtowaniu pozytywnej motywacji do uczenia się.
- Organizowanie pracy i zabawy w grupach zróżnicowanych, w których dziecko zdolne ma za zadanie pomagać słabszemu z jednoczesnym monitorowaniem aktywności uczniów.
 -  Odwoływanie się do przykładów bliskich doświadczeniom ucznia, co zwiększa zainteresowanie tematem oraz zapamiętywanie. - Stosowanie form i metod nauczania motywujących ucznia do  samodzielnego zdobywania wiedzy, twórczego myślenia, zdobywania informacji naukowych oraz łączenia zdobytej wiedzy teoretycznej z jej zastosowaniem w praktyce.
-  Stosowanie  nauczania problemowego połączonego z pisemnym, samodzielnym opracowaniem danego problemu i dyskusją na forum.
- Zachęcanie ucznia do czytania czasopism związanych z danym przedmiotem, samodzielnego  poznawania nowego materiału i konsultowania ewentualnych niejasności z nauczycielem.
-  Stworzenie warunków do współudziału i odpowiedzialności ucznia za proces kształcenia (pełnienie przez ucznia funkcji asystenckich, lidera grupy, prowadzenie całych lub fragmentów zajęć lekcyjnych i pozalekcyjnych, samoocena i ocena pracy kolegów).
-  Stworzenie warunków do korygowania przez ucznia zdolnego błędów kolegów.
- Stworzenie możliwości dzielenia się swoimi osiągnięciami z kolegami, np. w gazetce szkolnej czy ściennej.
- Przekazywanie pod opiekę stałą lub doraźną uczniów słabych uczniom zdolnym.
 

 STOSOWANIE ŚRODKÓW DYDAKTYCZNYCH WSPOMAGAJĄCYCH PRZYSWAJANIE WIEDZY PRZEZ UCZNIA

W odniesieniu do ucznia słabego

W odniesieniu do ucznia zdolnego

 - Dobór zróżnicowanych środków dydaktycznych i właściwe ich wykorzystanie w celu lepszego poznania zarówno bezpośredniego, jak i pośredniego, budzenia zaciekawienia, skłonienia ucznia do samodzielnego myślenia i działania, a zwłaszcza stałego posługiwania się już posiadaną wiedzą dla zdobywania nowej wiedzy, zapewnienia uczniowi wszechstronnego obrazu poznawanych rzeczy, zjawisk, procesów i wydarzeń.
- Stosowanie środków dydaktycznych wykonanych samodzielnie przez uczniów w ramach pracy domowej lub na lekcji.
- Wykorzystanie zarówno tradycyjnych środków dydaktycznych, jak i nowoczesnych, związanych z rozwojem techniki i elektroniki, ze szczególnym uwzględnieniem komputerów i Internetu.
 

 RÓŻNICOWANIE ZADAŃ I PRAC

W odniesieniu do ucznia słabego

W odniesieniu do ucznia zdolnego

- Zadawanie do domu zadań przyswajających i utrwalających treści poznane na lekcji.
- Stosowanie sprawdzianów,  prac klasowych i zadań domowych adekwatnych do możliwości ucznia, ponieważ zbyt trudne prace mogą zniechęcać go do samodzielnej pracy.
- Zadawanie dodatkowych, trudniejszych zadań (do wykonania na lekcji, podczas sprawdzianów oraz jako zadania domowe), pobudzających ucznia do twórczego myślenia.
 

UCZENIE UMIEJĘTNOŚCI SYSTEMATYCZNEJ PRACY

W odniesieniu do ucznia słabego

W odniesieniu do ucznia zdolnego

- Kształcenie u ucznia przekonania, że wszystkie jego działania będą sprawdzone przez nauczyciela oraz podlegają ocenie.
- Częste odpytywanie z małych partii materiału. - Wdrażanie do pracy samodzielnej oraz stwarzanie możliwości wykonywania zadań wymagających dłuższego i systematycznego wysiłku.
 

OCENIANIE, NAGRADZANIE I KARANIE

W odniesieniu do ucznia słabego

W odniesieniu do ucznia zdolnego

- Stosowanie klarownego, zgodnego z WZO systemu przedmiotowego oceniania, systemu nagród i kar oraz pochwał i konstruktywnej krytyki, co motywuje, zachęca do aktywności, zapewnia poczucie bezpieczeństwa.
- Przekazywanie uczniowi do wglądu ocenionych prac, co stwarza warunki do uczenia się na swoich błędach (poprzez analizowanie tych błędów, pomoc uczniowi w zrozumieniu zagadnień, z którymi sobie nie poradził).
- Wdrażanie ucznia do samooceniania, co powoduje uświadomienie mu braków w jego wiedzy, zakreślenie obszarów, w których daje sobie radę i nad którymi musi jeszcze popracować,  motywuje do pracy.
- Jasne uzasadnianie powodu słabej oceny źle wykonanego zadania i podawanie wskazówek do ponownego wykonania zadania.
- Poświęcanie uczniowi dużo uwagi, uśmiechu i serca, częste stosowanie pochwał i zachęt słownych.
- Stosowanie pozytywnego wzmocnienia, tzn. docenianie tego, co uczeń umie, a nie wytykanie mu jego błędów i jednoczesne uświadomienie zadań, które przed nim stoją, uwzględnianie wysiłku włożonego przez ucznia w uzyskanie możliwie najwyższej oceny. -  Wykorzystanie informacyjnej funkcji oceny do określenia, w jakim stopniu zostały przez ucznia opanowane dane umiejętności i wiadomości, czy nastąpił postęp  w stosunku do stanu poprzedniego, czy uczeń rozwija swoje uzdolnienia.
 

 WSPÓŁPRACA  Z RODZICAMI

W odniesieniu do ucznia słabego

W odniesieniu do ucznia zdolnego

- Współdziałanie z rodzicami w zakresie motywowania ucznia do pracy,  zaopatrzenia w niezbędne podręczniki i przybory szkolne, stworzenia odpowiedniej atmosfery rodzinnej.
- Systematyczne informowanie rodziców o postępach ucznia oraz ustalanie sposobów pracy ucznia w domu, co sprzyja budowaniu przekonania ucznia, że cały czas ktoś o niego dba, interesuje się nim, co w konsekwencji może istotnie wpłynąć  na wzrost motywacji do nauki. - Współdziałanie z rodzicami w zakresie udzielania zgody na udział dziecka w wyjazdach, wycieczkach, konkursach, oraz posyłania dziecka na zajęcia do placówek pozaszkolnych w celu rozwijania zdolności lub uzdolnień.
 
 Podsumowując, praca zarówno z uczniami zdolnymi, jak i słabszymi wymaga wiele uwagi i poświęcenia ze strony nauczyciela i rodziców. Może się ona odbywać zarówno na lekcjach, jak i na zajęciach pozalekcyjnych.
Im mniejszą troską dzieci otaczane są przez rodziców, tym wzrasta znaczenie szkoły jako środowiska odpowiedzialnego za ich kształcenie, co znajduje wyraz w poniższych słowach:
 

„Jeżeli nie zrobiła tego rodzina …
To szkoła musi
Wyposażyć dziecko w korzenie…
Aby mogło stanąć mocno i rosnąć …
Wyposażyć dziecko w skrzydła …
Aby mogło się wznieść w powietrze.
Połamane korzenie i okaleczone skrzydła
Niweczą nadzieję
A tylko nadzieja pozwala ujrzeć
Co niewidzialne,
Dotknąć tego co nieuchwytne,
Dokonać tego, co niemożliwe”.
/J. J. Mc Whirter/

 
Bibliografia:

-  Bandura I.: „Uczniowie zdolni i kierowanie ich kształceniem”,  Nasza Księgarnia, Warszawa1974
-  Bobrzyn I.: ,,Uczniowie zdolni", PWN, Warszawa 1979
-  Frydel Z.: ,,Dziecku trudnemu pomocna dłoń", "Nowe w Szkole", nr 4, 2001/2002.
-  Kruszewski K.: ,,Sztuka nauczania - czynności nauczyciela", WSiP, Warszawa 1987
-  Lewowicki T.: „Kształcenie uczniów zdolnych” – WSiP, Warszawa 1986
-  Levis D.: „Jak wychowywać dziecko zdolne”, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1988
-  Whirter J.J.Mc, Whirter T.B.Mc, Benedict T.: „Zagrożona młodzież”, Wyd. Edukacyjne PARPA, 
  Warszawa 2005.
-  www.men.gov.pl:
Stanowisko MEN w sprawie sposobu wykonania przepisu art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b Ustawy -  Karta Nauczyciela - zaktualizowane w dniu 8 października 2009 r., Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o zmianie Ustawy - Karta Nauczyciela, Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych, Dotychczasowa podstawa programowa - załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół
-  http://personel.wip.pl - Dodatkowe godziny pracy nauczycieli - nowe przepisy Karty Nauczyciela weszły w życie.

 

Opracowanie: Alicja Walerian, s. Monika Głąb

 
© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: IAP