Portal - Kamieniec Ząbkowicki
 
Strona główna / Publikacje Czwartek - 18 października 2018 Hanny, Klementyny, Łukasza     
polski
Wyszukiwarka
Metody poznawania uczniów i zespołów klasowych Zapewnienie uczniom bezpieczeństwa w czasie pobytu w szkole i w trakcie zajęć organizowanych przez szkołę poza terenem szkolnym
DIAGNOSTYKA EDUKACYJNA- Nauczyciel XXI wieku
Syndrom wypalenia zawodowego
Pomiar dydaktyczny i działania naprawcze dla prawidłowej realizacji obowiązujących w poszczególnych klasach podstaw programowych.
Konspekt zajęć koła matematyczno - przyrodniczego
Zmartwychwstanie-przejście do innego życia
Rada Szkoleniowa
Zasady bezpiecznego korzystania z Internetu
Scenariusz Obchodów 31. Rocznicy Wyboru Karola Wojtyły na Papieża
Scenariusz Uroczystości Obchodów Rocznicy Pontyfikatu Papieża Jana Pawła II
Sprawdzian z zakresu sakramentu pokuty
Praca z uczniem słabym i zdolnym
Ocenianie - podstawy prawne, funkcja oceny, sposoby oceniania uczniów
Wychowawcza Rola Rodziny

METODY POZNAWANIA UCZNIÓW I ZESPOŁÓW KLASOWYCH – SZKOLENIOWA RADA PEDAGOGICZNA

Cele:
•  Zapoznanie nauczycieli ze sposobami poznawania pojedynczych uczniów i zespołów klasowych.
•  Przedstawienie wyników badań socjometrycznych przeprowadzonych w klasach IV – VI.
•  Zapoznanie z technikami informatycznymi ułatwiającymi interpretację wyników badań socjometrycznych.

Plan Rady Pedagogicznej:
•  Przedstawienie metod poznawania pojedynczych uczniów i zespołów klasowych – referat.
•  Zapoznanie z możliwościami wykorzystania badań socjometrycznych w warunkach szkolnych na przykładzie przeprowadzonych badań w klasach IV – VI:            

-  warunki efektywności zastosowania badań socjometrycznych,
-  planowanie badań socjometrycznych,
-  sposób przeprowadzania badań,
-  opracowanie wyników badań,
-  możliwości wykorzystania wyników badań socjometrycznych w poznawaniu zespołu klasowego.
•  Prezentacja literatury dotyczącej poznawania pojedynczych uczniów i zespołów klasowych.
•  Udostępnienie materiałów opisujących techniki socjometryczne.

Ewaluacja, kryteria sukcesu:
Nauczyciel:
•  zna metody zdobywania informacji o pojedynczym uczniu, miejscu i pozycji jednostki oraz relacjach interpersonalnych w zespole klasowym,
•  zna metody zdobywania wiedzy o psychice uczniów, ich stosunku do siebie i otaczającej rzeczywistości,
•  zna techniki informatyczne ułatwiające interpretację badań socjometrycznych,
•  przeprowadza badania w klasie i je dokumentuje wykorzystując techniki komputerowe,
•  interpretuje wyniki badań,
•  ocenia spójność zespołu klasowego,
•  wyciąga wnioski do dalszej pracy wychowawczej i organizacji procesu dydaktycznego.

METODY POZNAWANIA UCZNIÓW - REFERAT
 Zadaniem nauczyciela jest poznawanie uczniów wchodzących w skład zespołu klasowego oraz istniejących między nimi relacji interpersonalnych, które jest warunkiem efektywnej pracy wychowawczej. Poznawanie zespołu klasowego zwiększa również skuteczność procesu dydaktycznego. Istnieją różne sposoby poznawania uczniów, np.:
•  obserwacja,
•  ankieta,
•  wywiad,
•  tematyczna i swobodna wypowiedź pisemna,
•  metoda inscenizacji,
•  analiza wytworów uczniowskich,
•  technika nie dokończonych historyjek,
•  technika nie dokończonych zdań,
•  badania socjometryczne.

OBSERWACJA
Obserwacja to podstawowa metoda gromadzenia informacji, polegająca na systematycznym rejestrowaniu zachowań obserwowanej osoby oraz na interpretacji uzyskanych danych. W zależności od tego, czy przed nauczycielem staje konieczność prowadzenia obserwacji mającej dać odpowiedź na konkretne pytanie, czy wieloaspektowej obserwacji całokształtu zjawisk pedagogicznych, różne są zalecenia dotyczące sposobu prowadzenia obserwacji. Obserwacja może obejmować całość zachowań danej osoby lub grupy albo też wybrane elementy tych zachowań.
•  Obserwacja luźna
Obserwacja luźna polega na swobodnym, nie zamierzonym uprzednio zbieraniu danych
w trakcie wszelkiego rodzaju kontaktów między nauczycielem a uczniem.  Jest to najprostsza technika obserwacyjna. Obserwacja luźna nie jest specjalnie nakierowana na określony cel. Polega ona raczej na ustawicznym rejestrowaniu bodźców, których dostarczycielami są wychowankowie. Może być dokonywana przy okazji, podczas pracy dydaktyczno -wychowawczej  z uczniami. Liczba zaobserwowanych danych jest tym większa, im częstsze są kontakty  nauczyciela z wychowankami, im bardziej jest spostrzegawczy nauczyciel, im bardziej chce dostrzegać zjawiska występujące w zespole wychowawczym. Nauczyciel  starający się o wytworzenie i utrzymanie klimatu życzliwości między sobą a uczniami jest znacznie częściej świadkiem różnych scen i zjawisk informujących go o różnych stronach życia ucznia niż nauczyciel zachowujący dystans. Mała liczba kontaktów zmniejsza możliwości obserwowania.
•  Pogłębiona obserwacja celowa
Przed podjęciem tej obserwacji określa się cel,  w związku z tym jest ona stosowana  wybiórczo. Mając np. niejasne wrażenie, że koleżanki i koledzy śmieją się z uczennicy X, obserwujemy  wszystkie jej kontakty społeczne, jej sposób zachowania  się. W pogłębionej obserwacji celowej również zwracamy uwagę na wszystkie zjawiska mogące dostarczyć wytłumaczenie przyczyn i skutków danych zachowań. Zwrócimy więc uwagę i na to, co uczennica X mówi o swoich kontaktach społecznych oraz na posiadane przez nią rzeczy, które mogą wpływać na jej pozycję i atrakcyjność w oczach kolegów i koleżanek. Pogłębiona obserwacja celowa może być stosowana  także wobec grupy uczniów. Najlepsze rezultaty daje wówczas, gdy występuje w połączeniu z innymi technikami, głównie z wywiadem, czasem zaś z analizą wytworów.
•  Obserwacja znaczących zdarzeń
Jest to technika znacznie bardziej ścisła niż dotychczas omawiane – obserwacja poszczególnych zdarzeń jest tu dokonywana na tle sytuacji. Sytuacje te powinny być zapisywane w sposób planowy. Obserwacja znaczących zdarzeń jest techniką zakładającą obserwację celową i pewien stały, powtarzający się sposób postępowania w stosunku do obserwowanych sytuacji. Dobór zdarzeń do obserwowania musi być dokonywany zgodnie z określonym kryterium; mogą nim być np. wybrane zdarzenia pewnego rodzaju spotykające wszystkich członków klasy bądź następujące po sobie różne zdarzenia spotykające wybrane, szczególnie interesujące nauczyciela osoby.
•  Obserwacja skategoryzowana
Obserwacja skategoryzowana polega na tym, że poszczególne interesujące obserwatora zdarzenia są ujęte w kategorie. Głównym zadaniem nauczyciela jest zaś stwierdzenie, często za pomocą mechanicznego postawienia określonego znaku , czy zjawisko wchodzące w zakres danej kategorii wystąpiło. Przykładem takiej klasyfikacji może być sytuacja, w której nauczyciel, obserwując zachowania uczniów w czasie dyskusji klasowej, zwróci uwagę na następujące jej formy: samodzielne zabieranie głosu, zabieranie głosu pod wpływem zachęty, odmowa wypowiadania się, przerywanie innym, uważne przysłuchiwanie się wypowiedziom kolegów, nieuczestniczenie w dyskusji.

ANKIETA
Badanie za pomocą ankiety ma miejsce wówczas, gdy osoby badane otrzymują pisemne zestawy pytań i mają odpowiedzieć również na piśmie.  Ankieta to zwracanie się z pytaniem jednocześnie do wielu osób, samo pytanie zaś może zadawać jedna osoba. Zaletą ankiety jest anonimowość, co w pewnych sytuacjach pozytywnie wpływa na szczerość wypowiedzi, gdyż badany pozbywa się uczucia skrępowania osobą słuchacza.
Zadania stojące przed nauczycielem konstruującym kwestionariusz:
-  Na wstępie należy jasno określić cel i dobrać pytania sprzyjające uzyskaniu informacji.
-  Pytania powinny być sformułowane jasno, użyte wyrazy w miarę jednoznaczne i dokładne. Język pytań kwestionariusza musi być dostosowany do percepcyjnych możliwości uczniów, co pozwala uniknąć niezrozumienia pytania.
-  Liczba pytań i stopień ich skomplikowania muszą być dostosowane do intelektualnych możliwości uczniów oraz zapewniać łatwość w odczytywaniu pytań i udzielaniu odpowiedzi. Kilkanaście pytań, z których większość jest zamknięta, to zapewne górna granica dla uczniów ze starszych klas szkoły podstawowej. Gdy ankieta jest zbyt długa, to ze względu na zmęczenie spada zainteresowanie samym procesem wypełniania ankiety.
-  Należy zostawiać odpowiednio wiele miejsca na odpowiedź na pytania otwarte, pamiętając, że miejsce zawsze ogranicza wypowiedź. Poza tym im młodsze dzieci, tym więcej potrzeba im miejsca nawet na prostą, krótką odpowiedź.
-  Formułując pytania, do respondentów zwracamy się „Ty”, ale jednocześnie zachowujemy obowiązujące formy grzecznościowe, czasem z zaznaczeniem, że to właśnie na opiniach badanego szczególnie nam zależy lub, że opinie te będą wykorzystywane przy krystalizowaniu poglądów na pewne sprawy.  
-  Pytania nie mogą sugerować odpowiedzi. Błąd ten bardzo często występuje w pytaniach o ocenę jakiegoś zjawiska, np. pytanie: „Jak oceniasz osiągnięcia samorządu?” zakłada, że samorząd ma osiągnięcia.
-  Pytania mogą być złożone w bloki tematyczne, przy czym kolejność pytań nie jest obojętna. Często stosuje się układ od pytań ogólny do szczegółowych.
-  W sformułowaniu pytania należy unikać podwójnych przeczeń.
-  Trzeba bardzo dokładnie zastanowić się nad wszelkimi zwrotami użytymi
w kwestionariuszu ankiety. Wieloznaczne są np. takie sformułowania, jak: „bardzo często”, „bardzo rzadko”. Do określania obiektywnej częstotliwości lepiej pytać o częstość występowania zjawiska w jednostce czasu.             
-  Przy pytaniu zamkniętym liczba alternatywnych wypowiedzi nie powinna być tak duża, by przeszkadzała badanemu w ogarnięciu całości problemu ani tak mała, by uniemożliwiała zmieszczenie się w niej wszystkich możliwych wariantów odpowiedzi.
-   Należy unikać pytań, które wymagają jedynie stereotypowych odpowiedzi lub powierzchownych uogólnień, np.: „Czy uważasz, że podręcznik wywołuje chęć do nauki?”
Organizacja badania ankietowego w klasie nie jest związana z nadmiernymi trudnościami. Zasadniczo nauczyciel powinien uczniom wytłumaczyć, w jakim celu ankieta jest przeprowadzana i jak będą wykorzystywane jej wyniki. Normalnym zachowaniem uczniów, którzy lubią swego nauczyciela, jest tendencja do głośnego wyrażania, zaraz po otrzymaniu formularzy ankiety, swego stosunku do przedstawionych w niej spraw. Wydaje się najrozsądniejsze w tej sytuacji namówienie uczniów do dyskusji na temat ankiety wkrótce po jej wypełnieniu. Tego rodzaju dyskusja może być cenna wychowawczo. Istotną sprawą jest stworzenie atmosfery bezpieczeństwa i zaufania, a jednocześnie takiego porządku i nastawienia do pracy, które umożliwiałoby uczniom skoncentrowanie się.
W związku z tym nie wolno nakłaniać uczniów do zwracania uwagi na styl, ortografię, nie można liczyć także na rzeczywiste zainteresowanie się ankietą, jeśli np. przeprowadza się ją przed sprawdzianem.

WYWIAD
Wywiad jest  definiowany jako celowa rozmowa lub ustne użycie kwestionariusza.  Wyodrębnia się następujące typy wywiadów:
•  Wywiad swobodny – nauczyciel stosuje wówczas, gdy nie ma ścisłego planu przeprowadzenia rozmowy, spontanicznie zadaje pytania dotyczące różnych spraw, pozwala uczniowi swobodnie mówić.
•  Wywiad kierowany – nauczyciel ma przygotowane projekty pytań, które następnie zadaje uczniowi.
•  Wywiad mieszany – jest najczęściej stosowanym typem wywiadu, w którym szerokie pytania otwarte rozpoczynają omawianie danej sprawy, natomiast dokładne pytania, uprzednio przygotowane, dotyczą zagadnień szczegółowych związanych z daną sprawą.
Przeprowadzając wywiad należy pamiętać, że spełnia on pewne dodatkowe, poza poznawcze funkcje:
-   może służyć poprawieniu stosunków między nauczycielem a uczniami, osiąganemu dzięki szczerej, życzliwej rozmowie,
-   może być okazją do uświadomienia sobie przez ucznia własnych problemów,
-   może być pretekstem do stworzenia uczniowi sytuacji skłaniającej go do zastanowienia się nad własnymi problemami lub postępowaniem,
 -  może rozładować napięcia ucznia.

TEMATYCZNA I SWOBODNA WYPOWIEDŹ PISEMNA
Wypowiedzi pisemne, które służą poznawaniu uczniów, to autobiografie oraz wypracowania.
Zwykle wyodrębnia się 3 następujące rodzaje autobiografii:
•  Autobiografia nie kierowana
Przed przystąpieniem do jej opracowania prosimy uczniów o opisanie swego życia w sposób dla nich najwygodniejszy. Uzyskuje się wtedy wiele informacji o tym, co uczniowie uważają za ważne. Trzeba się jednak liczyć z tym, że uczniowie, zwłaszcza szkoły podstawowej, mogą zapomnieć o wielu istotnych fragmentach swych życiorysów.
•  Autobiografia kierowa na elementami treści
Ze względu na braki poprzedniej techniki można również postępować w inny sposób, prosić o pisanie autobiografii po przedstawieniu pewnych punktów nadających jej strukturę wewnętrzną. Powinny one dotyczyć spraw podstawowych, gdyż jeśli są zbyt drobiazgowe, gubi się przez to możliwości swobodnej wypowiedzi. Mogą to być na przykład następujące punkty: Przed rozpoczęciem szkoły. .. , Gdy zacząłem uczęszczać do szkoły ... , Moje doświadczenia szkolne ..., Wakacje ..., Najciekawsze wydarzenia z przeszłości ..., Kłopoty, które niegdyś miałem ..., Zainteresowania ..., Koledzy ..., Plany na przyszłość ...
•  Autobiografia cząstkowa
Jest to rodzaj autobiografii poświęconej określonemu tematowi, np. opowieść tylko o doświadczeniach szkolnych.

METODA INSCENIZACJI
Wykorzystanie tej metody poznawania uczniów oparte jest na założeniu, że dzieci w swoich zabawach często podejmują w sposób udramatyzowany odgrywanie ról osób mających duże znaczenie w ich życiu, np. roli ojca lub matki i dokonują projekcji swoich wrażeń, wynikających z obserwacji zachowania tychże osób, na własne zachowanie
w czasie gry. Zwykle tego rodzaju spontaniczne zachowanie dzieci może informować o tym, co dzieje się w ich środowiskach domowych.
 
ANALIZA WYTWORÓW UCZNIOWSKICH
Istnieje powszechne przekonanie, że na podstawie poszczególnych wytworów można stwierdzić coś o ich twórcy. Szczególnie często dokonuje się oceny rysunku i malowanek dziecka. Niestety, nie dysponujemy regułami, które umożliwiałyby sklasyfikowanie uczniowskich wytworów i dawały wskazówki do obiektywnego ich oceniania. Prawidłowa interpretacja danych jest bardzo trudna. Zasadniczo najlepiej traktować swoje wnioski wynikające z analizy wytworów dziecka raczej jako sygnały niż informacje pewne. Jeśli określony typ wytworów dziecka dość często i wyraźnie różni się od innych wytworów uczniów danej klasy, to może to być informacja o występowaniu pewnych istotnych cech dziecka, które powinny zostać dokładniej poznane za pomocą innych metod.

TECHNIKA NIE DOKOŃCZONYCH HISTORYJEK
Technika ta opiera się na założeniu, że dziecko, któremu opowie się pewną historyjkę i poleci ją dokończyć, w dokończeniu tym wyjawi sprawy szczególnie ważne dla niego samego, świadczące o jego istotnych problemach. Temat nie powinien być zbyt wąski. Można stosować cykl takich zajęć w ciągu kilku tygodni, aby uzyskać więcej informacji np. na temat podstawowych problemów dziecka, związanych z jego kontaktami z rodziną i najbliższym otoczeniem oraz funkcjonowaniem w zespole klasowym.

TECHNIKA NIE DOKOŃCZONYCH ZDAŃ
Polega ona na werbalnym lub pisemnym eksponowaniu wyrazu lub fragmentu zdania, który dziecko ma rozbudować w pełne zdanie. Za pomocą samodzielnie stworzonego przez nauczyciela narzędzia badawczego może on bezpośrednio podejmować sprawy, które chciałby zbadać. Tak np. zdania dotyczące szkolnej sytuacji mogą zaczynać się następująco:  „Gdyby tylko nauczyciele...”, „Przepisy nas obowiązujące...” , „Wszyscy myślą, że nasza klasa ...”. Wyraz lub początek zdania musi być tak skonstruowany, by nie nasuwała się zbyt jednoznacznie jedna określona forma uzupełniająca. Uważa się również, że badany może przejawić w zakończeniu zdania jakieś cechy swej osobowości. Oto przykład wyrazów – haseł służących temu celowi: „Przyszłość...”, „Moja matka...”, „Boję się...”, „ Dziewczęta...”,  „ Wstydzę się ...”. Dokładnej interpretacji uzyskanych danych mogą dokonywać jednak tylko psychologowie. Nauczyciel może je traktować jako źródło informacji o uczniach i ich myślach, a nie o przyczynach ich stanu emocjonalnego.

BADANIA SOCJOMETRYCZNE
Mianem socjometrii określa się metodę badania nieformalnej struktury grupy, wprowadzoną przez J. L. Moreno (1934), albo też – ogólniej – teorię metody i techniki ilościowego pomiaru stosunków wzajemnej atrakcyjności i niechęci.
Socjometria jest metodą szczególnie użyteczną, gdy zachodzi potrzeba postawienia szybkiej diagnozy struktury wewnętrznej grupy. Daje klarowny obraz więzi nieformalnych, łączących np. poszczególnych uczniów w klasie, pozwala zidentyfikować osoby szczególnie atrakcyjne dla grupy, w tym: przywódców nieformalnych, osoby cieszące się największym zaufaniem, sympatią lub spełniające szczególne funkcje. Precyzyjnie wskazuje osoby odrzucane w grupie – wyraźnie nie lubiane czy odtrącane oraz osoby izolowane – te które stoją na uboczu, nie utrzymują z nikim kontaktów. Daje możliwość porównywania pozycji poszczególnych uczniów w klasie, stwierdza istnienie różnego typu podgrup, np. klik, paczek itp. Jest narzędziem umożliwiającym identyfikację osób lub grup wymagających specjalnych zabiegów wychowawczych, opieki pedagoga czy psychologa.
Badanie socjometryczne polega na podaniu wszystkim członkom badanej grupy jednego lub kilku specjalnie skonstruowanych pytań badających różne rodzaje stosunków społecznych, takich jak: wzajemna sympatia, popularność, zaufanie, przywództwo itp.
Osoba badana ma dokonać wyboru przez podanie nazwisk osób, z którymi najbardziej chciałaby lub najbardziej nie chciałaby wejść w dany kontakt przy zaistnieniu umownych warunków podanych w założeniu. Np. „Gdyby wasza klasa wybierała się na wycieczkę pociągiem, z kim najbardziej chciałbyś siedzieć w przedziale?”.  Inaczej mówiąc, osoby badane wskazują tych, z którymi najbardziej lub najmniej chciałyby np. przebywać w określonych sytuacjach.
Podkreślić należy, że socjometria pozwala wyróżnić kilka odrębnych płaszczyzn oceny każdej z osób badanych. Np. dana osoba może mieć określoną pozycję w klasie, wynikającą z przypisywanej jej atrakcyjności, czyli wypadkowej lubienia i nielubienia przez resztę, z racji sprawowanego przywództwa i wpływu na grupę oraz z przypisywanej możliwości reprezentowania interesów grupy na zewnątrz. Płaszczyzny oceny mogą być różne, zależą od ustalonych przez badającego kryteriów socjometrycznych.
•  Warunki efektywności zastosowań badań socjometrycznych
Aby można było stosować badania socjometryczne, musi być spełnionych kilka podstawowych warunków:
-  grupa, w której stosujemy socjometrię, musi być zamknięta i jasno dla każdego z jej członków zdefiniowana,
-  wszyscy jej członkowie muszą znać się wzajemnie i pozostawać w rzeczywistych stosunkach społecznych,
-  prowadzący badania  cieszy się zaufaniem u członków badanej grupy,
-  prowadzący badania zapewnia dyskrecję co do wyników.
•  Planowanie badań socjometrycznych
Socjometria jest metodą badania na tyle prostą i nieskomplikowaną dla badającego i dla badanych, że nie wymaga od nich żadnych specjalnych przygotowań pod warunkiem, że grupa ma zaufanie do prowadzącego badania i motywację do udzielania odpowiedzi.
Przy badaniu dzieci młodszych socjometrię należy stosować w ograniczonym zakresie i najlepiej indywidualnie.
Planowanie właściwych badań obejmuje następujące posunięcia:
-  ustalenie liczby kryteriów socjometrycznych ( liczby aspektów ze względu na które prowadzimy badania, która może być równoważna z liczbą pytań, na które badani mają odpowiadać przez dokonanie wyborów określonych osób),
-  ustalenie rodzajów kryteriów socjometrycznych (na etapie szkoły podstawowej wskazane jest stosowanie kryteriów pozytywnych, dotyczących wyborów wynikających z sympatii),
-  ustalenie liczby wyborów ( liczba wyborów dokonywanych przez osoby badane w odpowiedzi na poszczególne pytania może być ustalona z góry lub dowolna; dowolna liczba wyborów powinna być stosowana, gdy zależy nam na pomiarze ekspansywności grupy i ekspansywności poszczególnych osób badanych, tzn. nasilenia tendencji do wchodzenia w kontakty społeczne; ograniczenie liczby wyborów , np. „podaj dwie osoby, z którymi...”,  stosuje się ze względu na ułatwienie obliczenia wyników oraz wiek badanych – badania wykazały bowiem, że dla młodszych dzieci tylko pierwszy wybór jest diagnostyczny, w starszym wieku szkolnym dzieci są zdolne do podawania 2 – 3 wyborów na dane pytanie),
-  ewentualne ustalenie formy uzasadnienia wyborów,
-  przygotowanie materiałów dla badanych,
-  zredagowanie informacji wstępnej dla osób badanych  ( np. „Wyobraźcie sobie, że w najbliższym czasie nastąpi podział klasy na zespoły, które będą wspólnie pracowały na lekcjach. Proszę podać nazwiska osób, z którymi każdy z was chciałby być w jednym zespole. Na kartkach, które macie przed sobą, na pierwszym miejscu wpisujcie osobę, z którą najbardziej chcielibyście być w jednym zespole, na drugim miejscu – osobę na której wam zależy w drugiej kolejności, na trzecim miejscu osobę , na której wam zależy trochę mniej niż na obu pierwszych itd. Wyborów możecie dokonywać tylko spośród uczniów waszej klasy. Można też podawać nazwiska tych, którzy dzisiaj są nieobecni. Każdy z was wybiera indywidualnie bez naradzania się z sąsiadami. To nazwisko, które zapiszecie, jest waszą tajemnicą, nikt z kolegów nie powinien o tym wiedzieć, ani ja nie pokażę tego nauczycielom w szkole”).
•  Sposób przeprowadzania badań
Badania mogą być prowadzone indywidualnie lub zbiorowo. Przy przeprowadzaniu badań indywidualnych, gdy uznaje się, że taka właśnie forma jest właściwa, należy je wkomponować w naturalną sytuację bez wywierania jakiegokolwiek przymusu wobec badanego dziecka. W badaniach zbiorowych ważne jest uzyskanie dobrego kontaktu z grupą i wytworzenie w niej odpowiedniej motywacji. Wyjaśnia się cel badania. Jeżeli badanie ma służyć jako podstawa do wprowadzenia konkretnych zmian w grupie, to grupa powinna być o tym poinformowana. Należy przedstawić środki służące zapewnieniu tajności wyborów i wyników. Typowe zbiorowe badanie socjometryczne ma następujący przebieg:
-  krótkie wprowadzenie,
-  rozdanie kartek z  pytaniem (pytaniami) socjometrycznymi oraz instrukcją opisującą  rodzaj, liczbę i sposób wyborów,
-  podpisanie przez uczniów kartek i  wpisanie daty badania,
-  odpowiedzi nauczyciela na ewentualne pytania badanych,
-  odpowiedzi uczniów na pytania socjometryczne,
-  sprawdzenie, czy wszystkie kartki są podpisane, a wybory dokonane zgodnie z instrukcją,
-  opracowanie wyników badania.
Opracowanie wyników badań
Całościowe opracowanie wyników badań socjometrycznych obejmuje sporządzenie
i analizę tabeli socjometrycznej, sporządzenie i analizę socjogramów, obliczenie i analizę wskaźników socjometrycznych.
-  Tabela socjometryczna – służy do zestawienia wszystkich uzyskanych wyników (zał. 1.)
-  Socjogramy – graficzne przedstawienie wyników zawartych w tabeli socjometrycznej. Stosuje się go w celu szybkiej orientacji w rozkładzie stosunków w badanej grupie. Dla oddania rozkładu stosunków nieformalnych w całej grupie badanej stosuje się trzy rodzaje socjogramów: socjogram nieuporządkowany (zał. 2.), socjogram kołowy (zał. 3.), socjogram hierarchiczny (zał. 4.).
-  Wskaźniki socjometryczne – dają możliwość porównywania poszczególnych członków grupy i różnych grup badanych między sobą. Przydatne są także przy porównywaniu wyników tej samej grupy badanej kilkakrotnie. Stosuje się wskaźniki indywidualne, charakteryzujące jednostkę na tle grupy i wskaźniki grupowe, charakteryzujące grupę jako całość.
Przykładem wskaźnika indywidualnego jest wskaźnik PW  określający pozycję  jednostki w grupie ze względu na otrzymaną liczbę wyborów pozytywnych.

PW = (liczba otrzymanych wyborów pozytywnych) / (N – 1)

 N – liczebność badanej grupy

 Wskaźnik ten przybiera wartości z zakresu [0 – 1], gdzie zero oznacza najniższą  pozycję, a jeden – najwyższą, tzn. odnosi się do sytuacji, gdy w grupie wszyscy jej członkowie wybrali daną osobę.

MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA WYNIKÓW BADAŃ SOCJOMETRYCZNYCH W PRACY NAUCZYCIELA
-   Socjometrię można stosować jako źródło informacji o miejscu poszczególnych uczniów w zespole klasowym (zał. 5.). Szczególnie ważne są dane o tych uczniach, którzy zajmują pozycje najwyższe i o tych, którzy mają pozycje najniższe, czyli o uczniach izolowanych i odrzucanych.
-   Na podstawie danych uzyskanych w badaniach socjometrycznych można proponować osoby zajmujące najwyższe pozycje socjometryczne na pełnienie różnego rodzaju funkcji w zespole klasowym. W ten sposób struktura formalna grupy pokrywałaby się z jej strukturą nieformalną. Trzeba oczywiście uwzględnić, czy popularność danej osoby nie wynika przypadkiem z jakichś negatywnych, niepożądanych społecznie cech.
-  Biorąc pod uwagę słuszne założenie sprawdzone w badaniach, że osoby zajmujące wysokie pozycje socjometryczne w grupie mają znaczny wpływ na pozostałych członków grupy, możemy jako nauczyciele za ich pośrednictwem wpływać na grupę. Można wyobrazić sobie sytuację, w której wychowawca przekonuje osobę zajmującą najwyższą pozycję w grupie o konieczności zmiany zachowania się grupy. Jeśli uda mu się przekonać zajmującego najwyższą pozycję przywódcę, to za jego pośrednictwem może wpłynąć skutecznie na innych członków grupy.
-  Wyniki badań socjometrycznych wskazują uczniów mało popularnych, izolowanych i odrzucanych przez zespół klasowy, a więc tych, których nauczyciele muszą otoczyć szczególna opieką. Działania nauczyciela muszą zmierzać do podwyższania pozycji uczniów mało popularnych w grupie. Uczniów takich należy wprowadzać w odpowiednie zespoły, w których będą oni mieli ułatwione interakcje z innymi członkami grupy. Szczególne znaczenie ma to, żeby grupa, w której będą funkcjonować uczniowie mało popularni, była nieduża, tak by rzeczywiście mogli oni ujawnić swoją aktywność.
-  Wyniki badań socjometrycznych pokazują struktury nieformalne w zespole klasowym. Nauczyciel może działać w kierunku zmian struktur grupowych, ulepszając je. Z jednej strony może łączyć uczniów, którzy wzajemnie się wybierają, a z drugiej, w uzasadnionych przypadkach rozsadzać, dzielić tych, którzy się wzajemnie odrzucają. Zawsze jednak powinien tak oddziaływać na zespół klasowy, aby dążyć do integrowania uczniów odrzuconych z innymi uczniami w klasie.

Literatura:
-   A. Górniak – „Metody badań pedagogicznych w zarysie”, Wyd. WSPS 1994.
-  A. Janowski – „Poznawanie uczniów. Zdobywanie informacji w pracy wychowawczej”, Wyd. WSiP, Warszawa, 1985.

Opracowanie:
Alicja Walerian
Zdzisława Wróbel


zał. 1. 


zał. 2.


zał. 3.


zał. 4.

zał. 5.

 
© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: IAP